Recenze Kac

W wywiadzie udzielonym w 1984 roku Matewosjan powiedział: „Sto czterdzieści lat temu przybył tu mój dziadek i założył naszą wioskę, Ahnidzor. Zamierzam powtórzyć dzieło dziadka w literaturze – stworzyć własną wioskę... Gdy przyszedłem na świat, Ahnidzor już istniał; Cmakut jeszcze nie. Cmakut łączy w sobie prawdziwy Ahnidzor i moją do niego miłość. Poki żyję, Cmakut będzie istniał; będzie się zmieniał i rozwijał, liczba jego mieszkańców będzie rosła. Cmakut to moja miłość, moje nastawienie do świata, moja obawa o człowieka. Cmakut to ja”. 
Literacki gest Matewosjana wykracza poza przedstawienie wsi jako swoistego archiwum autentyczności w kontrze do nowoczesności. Cmakut powstaje jako pełnoprawne, osobne centrum, jako przestrzeń wypracowująca własne spojrzenie. Sama idea Cmakutu nabiera więc kluczowego znaczenia. Jak sugeruje sam autor, Cmakut jest czymś więcej niż fikcyjną wsią; jest swoistym przekształceniem wioski Ahnidzor, przesianym przez filtry pamięci, języka i afektu. Cmakut nie jest tłem wydarzeń; jest całym światem, istniejącym tak długo, jak długo podtrzymuje go głos pisarza; Cmakut odradza się i jest przeżywany na nowo wraz z każdym nowym czytelnikiem.